Welsh Government
@YmchwilCymru yn cyflwyno. . .  Jade Cole: y nyrs ymchwil gofal critigol ‘ddamweiniol’

@YmchwilCymru yn cyflwyno. . . Jade Cole: y nyrs ymchwil gofal critigol ‘ddamweiniol’

23 Ionawr 2019

Mae’r cyntedd yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd yn brysur ar fore Llun; mae pobl yn cyrraedd ar gyfer apwyntiadau cleifion allanol neu’n eistedd yn ardal y caffi’n yfed coffi, er mwyn cael hoe fach o ymweld â pherthynas ar y ward.

Wrth sefyll ger y ddesg wybodaeth, rydw i’n cadw fy llygad yn agored am un o nyrsys ymchwil arweiniol Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru – Jade Cole. Wedi gwisgo yn ei gwisg las, mae Jade yn fy nghyfarch â gwen gynnes ac yn mynd â mi i’r trydydd llawr ym mloc A, lle mae’n rhannu swyddfa fach â’r tîm ymchwil.

Mae Jade yn arbenigo mewn ymchwil gofal critigol, sef y math o astudiaethau sy’n helpu i wella gofal y cleifion mwyaf agored i niwed yma yn yr ysbyty.

Rydyn ni’n jocian bod hyn fel ymddangos ar Mastermind i Jade, gan ei bod hi’n eistedd yn ei chadair swyddfa, ond dydy hyn ddim yn broblem, gan fod ymchwil gofal critigol yn bwnc y mae hi’n bendant yn arbenigo ynddo.

Fel man cychwyn, rydyn ni’n sgwrsio am gamau cyntaf Jade i mewn i fyd ymchwil.

“Mi ddechreuais yn y byd ymchwil bron iawn yn ddamweiniol, os ydw i’n onest,” meddai Jade. “Roeddwn i wedi bod yn gweithio ym maes gofal critigol am ryw saith mlynedd ac roeddwn i wrth fy modd yn gwneud hynny. Roeddwn i’n gwybod fy mod i wedi dod o hyd i rywbeth oedd yn bendant at fy nant a doeddwn i ddim eisiau mynd i unrhyw le arall.

“Ond roeddwn i’n ymwybodol nad oedden ni, i bob pwrpas, yn gwneud unrhyw ymchwil yma. Roedd yna ryw astudiaeth yma ac acw a oedd yn cynnwys un neu ddau o gleifion, ond dyna’r cwbl. Roeddwn i’n gwybod mai ymchwil oedd y ffordd i ni wella gofal i gleifion, ac mi ddechreuais i ddweud wrth bobl ‘’dyn ni’n Uned anferthol; pam dydyn ni ddim yn gwneud unrhyw ymchwil?’”

Yn 2010, fe ddechreuodd yr agwedd tuag at ymchwil newid. Roedd yr Ymgynghorydd Matt Wise wedi ymuno â’r adran ymchwil gofal critigol yng Nghaerdydd rhyw ychydig o flynyddoedd yn gynt, ac fe ddechreuodd gyflawni ei weledigaeth o adeiladu tîm ymchwil.

“Erbyn hyn, roedd pobl wedi dod i arfer â fi’n gofyn pam doedden ni ddim yn gwneud unrhyw ymchwil, felly’r awgrym oedd fy mod i a chydweithiwr yn ymgeisio am y rolau nyrsys arbenigol ymchwil gofal critigol yn nhîm newydd Matt.

“Roedden ni’n dîm bach iawn ar y dechrau, gyda dim ond tri ohonon ni’n gweithio rhan-amser. Roedd clywed rhywun fel Matt yn dweud ‘mi ddylen ni fod yn gwneud hyn o ddifri yng Nghymru, gan ein bod ni’n gwneud cam â’n cleifion’ yn ysbrydoliaeth fawr i mi.

“Roeddwn i wrth fy modd, a oedd yn gryn sioc i mi gan fy mod i’n mwynhau’r ochrau clinigol ac ymarferol yn fawr, felly doeddwn i erioed wedi meddwl y buaswn i’n mynd i’r byd ymchwil. Ond mae’r maes ymchwil hwn mor glinigol rydych chi’n dal i dreulio amser gyda’r cleifion a’u perthnasau, ac rydych chi’n dal i wneud penderfyniadau clinigol ac yn arfer eich sgiliau clinigol bob amser. Mae hynny’n wych – mae’n cynnig y gorau o’r ddau fyd.”

Mae Jade yn hynod frwd ynglŷn â’i gwaith – ac mae’n siarad yn frwdfrydig iawn am ei rheswm dros ei wneud.

“Y cleifion a’u perthnasau sy’n hollbwysig,” esbonia Jade. “Gwneud ymchwil ydy’r unig ffordd i wneud pethau’n well iddyn nhw.

“Mae’n golygu rhywbeth mor syml â gwneud astudiaeth sy’n ein helpu ni i ddod â chlaf oddi ar wyntiedydd yn gynt. Os ydyn ni’n dod â nhw oddi ar wyntiedydd yn gynt, mae yna lai o gymhlethdodau, fel deliriwm neu heintiau, ac mae ganddyn nhw well gobaith o oroesi a gwella i gael bywyd boddhaol.”

Mae’r uned gofal dwys ar draws y coridor o’r fan rydyn ni’n eistedd. Yr ochr arall i’r drysau dwbl, mae teuluoedd gyda’u hanwyliaid yn mynd trwy rywbeth y mae Jade yn ei ddisgrifio fel ‘amser ofnadwy’ wrth iddyn nhw geisio deall a chofio’r holl wybodaeth y maen nhw’n ei chael am gyflwr eu perthynas.

“Y cwestiwn cyntaf bob amser ydy ‘sut ydych chi, ydych chi’n iawn?’”, esbonia Jade. “Mae’n fwy na chael gwybod bod eu gŵr neu eu merch yn sâl iawn a chael gwybod beth ydy’r cynllun triniaethau; mae hefyd yn fater o gofio lle y gallan nhw fynd i gael diod neu lle y gallan nhw aros dros nos.”

Does dim amheuaeth bod hwn yn amgylchedd heriol i wneud ymchwil ynddo, ac mae’n un sy’n galw am sylw 24/7, yn hytrach nag o ddydd Llun i ddydd Gwener, rhwng 9 a 5.

“Allwch chi ddim rhagweld pryd y mae rhywun yn mynd i fod yn gritigol sâl,” meddai Jade. “Does gennych chi ddim syniad pryd mae rhywun yn mynd i fodloni’r meini prawf ar gyfer astudiaeth, felly dydy hi ddim yn bosib i ni jest dweud ‘Dwi’n mynd i gyfarfod â chi mewn clinig cleifion allanol ar ddiwrnod penodol.’”

Mae model cydsynio gwahanol hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn ymchwil gofal critigol: cydsyniad gohiriedig. Os nad yw claf yn gallu cydsynio drosto’i hun, sy’n beth arferol iawn pan mae rhywun yn gritigol sâl, yna gofynnir i aelod o’i deulu benderfynu a ddylid cydsynio ai peidio, yn ôl beth y maen nhw’n credu y byddai eu perthynas eisiau ei wneud.

“Rydyn ni’n gofyn i’r teulu mor fuan â phosibl, ond bob amser ar adeg briodol. Mi fyddai gofyn iddyn nhw wneud penderfyniad deallus pan maen nhw’n cyrraedd gyntaf yn faich ychwanegol y gallan nhw wneud hebddo. Hefyd, dydych chi ddim eisiau iddyn nhw gytuno i bethau fydden nhw ddim yn cytuno iddyn nhw pe bai ganddyn nhw amser a lle i feddwl am bethau.”

Mae wyneb Jade yn wên i gyd pan mae’n siarad am ymateb teuluoedd a pherthnasau sydd wedi cymryd rhan mewn ymchwil.

“Maen nhw bob amser mor falch eu bod nhw wedi gallu gwneud rhywbeth pan maen nhw fwyaf agored i niwed. Maen nhw bob amser yn dweud ‘Dwi mor falch mod i wedi gallu gwneud rhywbeth i helpu rhywun arall’ neu ‘os ydy hyn yn golygu y bydd rhywun arall yn llai sâl nag roeddwn i, mae hynny’n wych’.”

Mae’r amser wedi dod i ben nawr i sgwrsio am bwnc arbenigol Jade, ond fe fydd ei siwrnai ymchwil gofal critigol yn parhau. Mae hi’n gobeithio ysbrydoli eraill i gerdded yn ei hôl troed, sydd wedi mynd â hi o fod yn nyrs ymchwil ran-amser i arweinydd tîm gofal critigol, yn gweithio ar astudiaethau ymchwil byd-eang.

“Mi fuaswn i’n hoffi pe baen ni’n gallu cynnig swyddi hyfforddi ffurfiol i bobl. Pe baen ni’n gallu dweud, dyma ichi becyn hyfforddi gofal critigol Cymru-gyfan i unrhyw nyrs ymchwil sydd eisiau dechrau yn y maes yng Nghymru. Mi fuasai hynny wrth fy modd.”

Ac yn union fel ar Mastermind, mae Jade wedi dechrau felly mae’n mynd i orffen.

“Efallai mai trwy hap a damwain bron y dechreuais i yn y maes, ond rŵan alla’ i ddim dychmygu gwneud unrhyw beth arall!”